Bir toplumun varlığını sürdürebilmesi, üyelerini amaçlarına göre yetiştirmesine bağlıdır. Bireylerin içinde bulundukları toplumun eksikliklerini gidermeleri de, idealler taşımalarına, kişiliklerini geliştirmelerine, yetkinliklerini artırmalarına, düzeylerini yükseltmelerine dayalı olduğundan tüm bu anılan güzel hasletler bilgi ve bilgilenmeyi gerektirir. 

        İnsan doğal olarak bilmek ister. Ancak bu konularda yetişmiş olma başarısı; büyük ölçüde eğitim olanaklarının sağlanması, bireylerin eğitimlerini yaşam boyu sürdürmeleri ve bunu canlı tutabilmeleri ile mümkündür. İnsanlar, bilgiyi ya doğrudan veya dolaylı olarak toplumsal kurum ve çevrelerden elde ederler. Bilgiler de kaçınılmaz bir şekilde; kullanılan yöntem, amaç, varlığa bakış açısı ve dayandığı kaynağa göre farklılıklar gösterir.

        İşte, İlim Dallarının Düşünce Temellerini Araştırma Enstitüsü; insan düşüncesinin ve bilgi ağacının ürünleri olarak görülen bilgi ve bilim dallarının düşünce temellerini ve bu konudaki mevcut birikim ve gelişmeleri belirleyerek Türkiye'ye kazandırmak, yurdun ihtiyaç duyduğu bilgi donanımlı nitelikli insan ve akıl yürütebilen bireylerle, seçenekli düşünebilen bilgi topluluklarının oluşumuna  katkıda bulunarak adil, ahlâkî-medenî ve katılımcı açık bir toplum anlayışının yerleşmesini sağlamak, İnsanlığın gelişimine vesile olan felsefe, din, bilim ve sanatın kültürümüz  ve değerlerimiz içinde dengesini yeniden özgün olarak kurmak, ayrıca düşünce tarihindeki fikirler ve akımlar ile, bilgi ve bilim dallarının oluşumunda rol oynayan düşünsel, psikolojik, sosyolojik, ekonomik, tarihî ve kültürel öğeleri irdeleyerek, Doğu, Batı ve İslâm'ın hikmetini; bilgi, varlık, mantık, sanat ve pratik açılardan araştırarak kültürel sermayemizin sıhhatli gelişimine yol açmaktır.  

        Enstitü özetle, sağlıklı düşünce ekseninde bilgilenme imkanı sunmakla, bireylere bütüncül, sistematik bir bakış açısı kazandırarak, farklılıkları anlayan ve yorumlayan, sorgulayan ve eleştiren, gerçeği arayan ve olumlu yönde üretmeyi bilen, ülkede ve dünyadaki  değişim ve gelişmelere karşı hakîkat tutkunu ve bilgi duyarlı, etkin ve sorumluluk sahibi şahsiyetli kişiler olarak yetiştirmeyi amaçlar. 

        Neticede kurulan enstitü; fertleri tutarlı  tutum ve davranışlara yönelterek bilgi temelli, erdemli bir toplumsal ve siyasal yaşamın doğmasına yardımcı iyi insan, iyi toplum ve iyi yönetim zihniyetinin oluşumuna ürettiği yararlanılabilir bilgi ve etkinliklerle destek veren, bağımsız ve politik olmayan ilmî bir dernek olup, bu belirtilen ortak amaçlara ulaşmak için beşinci maddede belirtilen faaliyetleri  gerçekleştirir.